بیوگرافی فریدون جیرانی | از فیلم قرمز تا حواشی زندگی شخصی و آخرین اخبار

فریدون جیرانی، کارگردان، فیلم نامه نویس، تهیه کننده و روزنامه نگار سینمای ایران، متولد ۱۰ اسفند ۱۳۳۰ در کاشمر است.

پویامگ | او در آبان ۱۴۰۵، ۷۴ سال دارد و با ساخت فیلم هایی مانند «قرمز»، «شام آخر»، «آب و آتش»، «سالاد فصل» و «خفگی» شناخته می‌شود. جیرانی علاوه بر فیلم سازی، سابقه اجرای برنامه تلویزیونی «هفت» و برنامه های اینترنتی سینمایی را نیز دارد.

این هنرمند فعالیت خود را از اوایل دهه ۱۳۵۰ آغاز کرد و پس از تجربه تئاتر و سینمای آزاد مشهد، وارد سینمای حرفه‌ای شد. موفقیت فیلم «قرمز» در سال ۱۳۷۷ نقطه عطفی در کارنامه او بود. در تازه ترین رویداد مرتبط با این کارگردان، مراسم بزرگداشت او در ۱۶ آبان ۱۴۰۵ در موزه سینمای ایران برگزار شد و فیلم «قرمز» به نمایش درآمد.

بیوگرافی فریدون جیرانی در یک نگاه

• تاریخ تولد: ۱۰ اسفند ۱۳۳۰
• محل تولد: کاشمر، خراسان رضوی
• سن: ۷۴ سال
• حرفه: کارگردان، فیلم نامه نویس، تهیه کننده و روزنامه نگار
• وضعیت تأهل: متأهل
• نام همسر: طوبی
• نام دختر: مارال جیرانی
• نخستین فیلم بلند: صعود (۱۳۶۶)
• معروف ترین فیلم: قرمز (۱۳۷۷)
• جایزه مهم: بهترین کارگردانی جشن حافظ برای فیلم خفگی

فریدون جیرانی چند سال دارد و اهل کجاست؟

فریدون جیرانی در ۱۰ اسفند ۱۳۳۰ در شهر کاشمر متولد شده است. او با توجه به تاریخ آبان ۱۴۰۵، ۷۴ سال دارد و در اسفند همین سال وارد ۷۵ سالگی می‌شود.

او دوران کودکی و نوجوانی خود را در شهرهایی مانند تربت حیدریه و مشهد گذراند. پدرش تکنسین دامپزشکی بود و به دلیل شرایط شغلی در شهرهای مختلف خراسان زندگی می‌کرد.

خانواده و دوران کودکی فریدون جیرانی

پدر فریدون جیرانی از علاقه مندان کتاب، مجله، رمان و سینما بود و نقش مهمی در آشنایی او با هنر داشت. جیرانی در خاطراتش از سینما رفتن همراه پدر به عنوان یکی از تجربه های تأثیرگذار دوران کودکی یاد کرده است.

او همچنین گفته است که پدرش دو همسر داشته و خودش تنها پسر همسر اول بوده است. فرزندان همسر دوم با فاصله سنی زیادی از او متولد شدند.

جیرانی در روایت های خود از روحیه درون گرایش در کودکی نیز صحبت کرده است. علاقه به فیلم و سینما از همان سال ها در زندگی او شکل گرفت.

تحصیلات فریدون جیرانی

او تا مقطع دیپلم تحصیل کرده است و اطلاعات دقیقی درباره رشته تحصیلی یا تحصیلات دانشگاهی او وجود ندارد.

بخش مهمی از دانش سینمایی جیرانی از طریق مطالعه، تجربه عملی، فیلم نامه نویسی و همکاری با فیلم سازان به دست آمده است.

شروع فعالیت هنری و ورود به سینما

فریدون جیرانی فعالیت هنری خود را در سال ۱۳۵۱ با بازی در نمایش «عصمت» آغاز کرد. او در سال ۱۳۵۲ به سینمای آزاد مشهد پیوست و نخستین تجربه های فیلم سازی خود را به دست آورد.

یکی از آثار ابتدایی او فیلم هشت میلی متری «بیژن و خیال و کفش» بود که با دوربین داریوش ارجمند و فیلم برداری مهرداد تدین ساخته شد.

جیرانی از سال ۱۳۵۳ نوشتن فیلم نامه را آغاز کرد و نخستین فیلم نامه خود را «حادثه» نامید. او در ادامه با فعالیت در مطبوعات و سینما، مسیر حرفه ای خود را گسترش داد.

کارنامه سینمایی فریدون جیرانی

جیرانی در اوایل دهه ۱۳۶۰ با فیلم نامه نویسی وارد سینمای حرفه ای شد. از آثار این دوره می‌توان به «آفتاب نشین ها»، «پرونده» و «سناتور» اشاره کرد.

او در سال ۱۳۶۶ نخستین فیلم بلند خود را با عنوان «صعود» ساخت. این فیلم با بازی بیژن امکانیان و ایرج طهماسب درباره چند کوهنورد و حادثه ای در جریان صعود به کوه بود.

مهم ترین اتفاق کارنامه جیرانی در دهه ۱۳۷۰، ساخت فیلم «قرمز» در سال ۱۳۷۷ بود. این فیلم با بازی هدیه تهرانی و محمدرضا فروتن، داستان زنی را روایت می‌کند که با رفتارهای خشونت آمیز و کنترل گرانه همسرش روبه رو است.

«قرمز» با پرداختن به موضوعاتی مانند خشونت خانگی، روابط زناشویی و موقعیت اجتماعی زنان، به یکی از آثار مهم سینمای ایران تبدیل شد و جایگاه جیرانی را به‌عنوان کارگردان تثبیت کرد.

جیرانی در دهه ۱۳۸۰ چند فیلم مهم ساخت که از جمله آن ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• «آب و آتش» (۱۳۷۹) با بازی لیلا حاتمی و آتیلا پسیانی
• «شام آخر» (۱۳۸۰) با بازی کتایون ریاحی، محمدرضا گلزار و هانیه توسلی
• «صورتی» (۱۳۸۱)
• «سالاد فصل» (۱۳۸۳) با بازی لیلا حاتمی، خسرو شکیبایی و مهناز افشار
• مجموعه سه گانه «ستاره ها»
• «پارک وی» (۱۳۸۵)
• مجموعه تلویزیونی «مرگ تدریجی یک رؤیا» (۱۳۸۷)

این آثار نشان دهنده علاقه جیرانی به روابط انسانی، مسائل اجتماعی و بحران های خانوادگی بودند.

فیلم «قصه پریا» محصول ۱۳۸۹ از آثار جیرانی در ابتدای این دوره بود. او همچنین فیلم «من مادر هستم» را در سال ۱۳۸۹ ساخت که در سال ۱۳۹۱ اکران شد.

این فیلم با بازی فرهاد اصلانی، هنگامه قاضیانی، باران کوثری و پانته‌آ بهرام، به دلیل موضوعات خانوادگی و اخلاقی با اعتراض ها و واکنش های مختلفی مواجه شد.

یکی دیگر از آثار مهم او «خفگی» محصول ۱۳۹۵ است که در سال ۱۳۹۶ اکران شد. این فیلم با بازی الناز شاکردوست، نوید محمدزاده، پردیس احمدیه و پولاد کیمیایی، فضایی جنایی و روان‌شناختی دارد.

استفاده از تصاویر سیاه و سفید و نورپردازی متفاوت، «خفگی» را به یکی از آثار متمایز جیرانی تبدیل کرد. او برای این فیلم جایزه بهترین کارگردانی سینمایی هجدهمین جشن حافظ را در سال ۱۳۹۷ دریافت کرد.

جیرانی در سال ۱۳۹۷ فیلم «آشفتگی» را با بازی بهرام رادان و مهناز افشار ساخت. این فیلم داستانی معمایی و روان‌شناختی دارد.

او همچنین کارگردانی مجموعه نمایش خانگی «نهنگ آبی» را بر عهده داشت که پخش آن در سال ۱۳۹۷ آغاز شد. در این مجموعه بازیگرانی مانند لیلا حاتمی، ساعد سهیلی، مجید مظفری، ویشکا آسایش و حسین یاری حضور داشتند.

فهرست مهم ترین فیلم های فریدون جیرانی

نام فیلم	سال تولید	سمت فریدون جیرانی
قرمز	۱۳۷۷	کارگردان و نویسنده
آب و آتش	۱۳۷۹	کارگردان و نویسنده
شام آخر	۱۳۸۰	کارگردان و نویسنده
صورتی	۱۳۸۱	کارگردان و نویسنده
سالاد فصل	۱۳۸۳	کارگردان و نویسنده
پارک وی	۱۳۸۵	کارگردان و نویسنده
قرنطینه	۱۳۸۶	نویسنده
قصه پریا	۱۳۸۸	کارگردان و نویسنده
من مادر هستم	۱۳۹۰	کارگردان و نویسنده
خواب زده ها	۱۳۹۲	کارگردان و نویسنده
آشفتگی	۱۳۹۷	کارگردان و نویسنده
آینه بغل	۱۳۹۶	نویسنده

فریدون جیرانی مجری چه برنامه هایی بوده است؟

یکی از مهم ترین فعالیت های رسانه ای جیرانی، اجرای برنامه تلویزیونی «هفت» بود. او از سال ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۱ اجرای این برنامه را در شبکه سه بر عهده داشت.

«هفت» به نقد فیلم، بررسی اخبار سینما و گفت‌وگو با بازیگران، کارگردانان و منتقدان اختصاص داشت. پس از جدایی جیرانی، محمود گبرلو اجرای برنامه را بر عهده گرفت.

او در سال های بعد فعالیت خود را در برنامه های اینترنتی ادامه داد. از مهم ترین برنامه های او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• سی و پنج
• سی و پنج آنلاین
• کافه آپارات
• سینما ۲۵

جیرانی در این برنامه ها با سینماگران درباره آثار، تجربه های حرفه ای و تحولات سینمای ایران گفت و گو کرده است.

فعالیت مطبوعاتی فریدون جیرانی

روزنامه نگاری یکی از بخش های مهم کارنامه جیرانی است. او فعالیت مطبوعاتی خود را از سال ۱۳۵۵ با انتشار نخستین مصاحبه اش در روزنامه اطلاعات آغاز کرد.

در سال ۱۳۵۶ مسئولیت صفحه اخبار سینما و تلویزیون روزنامه اطلاعات را بر عهده گرفت. پس از انقلاب نیز مدتی در حوزه اقتصادی خبرنگاری کرد.

او در ادامه با نشریاتی مانند «گزارش فیلم» و هفته نامه «سینما» همکاری داشت و در سال ۱۳۹۴ سردبیر و مدیرمسئول روزنامه سینما شد. علاقه به تاریخ سینمای ایران و گفت و گو با هنرمندان قدیمی از دیگر بخش های فعالیت حرفه ای اوست.

همسر و دختر فریدون جیرانی

فریدون جیرانی متأهل است و نام همسر او طوبی است. دخترش مارال جیرانی نام دارد و در حوزه طراحی صحنه سینما فعالیت می‌کند.

در مراسم بزرگداشت جیرانی در ۱۶ آبان ۱۴۰۵، از همسر و دختر او به دلیل همراهی در سال های فعالیت حرفه ای اش قدردانی شد. مارال جیرانی در این مراسم حضور داشت و از همسر جیرانی نیز در غیاب او تقدیر شد.

جوایز و افتخارات فریدون جیرانی

از مهم ترین افتخارات فریدون جیرانی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• دریافت جایزه بهترین کارگردانی سینمایی هجدهمین جشن حافظ در سال ۱۳۹۷ برای فیلم «خفگی».
• دریافت جایزه بهترین کارگردانی از بنیاد فیلم، موسیقی و هنر آرپا در سال ۲۰۰۳ برای فیلم «شام آخر».
• نامزدی جایزه هرم طلایی جشنواره بین‌المللی فیلم قاهره در سال ۲۰۰۲ برای «شام آخر».
• نامزدی سیمرغ بلورین بهترین فیلم نامه جشنواره فیلم فجر در سال ۱۳۸۱ برای فیلم «صورتی».
• نامزدی جوایز جشن خانه سینما در سال ۱۳۸۲ برای فیلم «صورتی».

حواشی مهم فریدون جیرانی

یکی از مهم‌ترین حواشی جیرانی به اکران فیلم «من مادر هستم» در سال ۱۳۹۱ مربوط می‌شود. این فیلم به دلیل پرداختن به روابط پیچیده خانوادگی و مسائل اخلاقی با اعتراض برخی گروه ها مواجه شد. مخالفان خواستار جلوگیری از اکران آن بودند، اما گروهی از سینماگران از حق نمایش فیلم دفاع کردند.

در جریان این اختلاف ها، گزارش هایی درباره شکایت و احضار برخی عوامل فیلم منتشر شد. سرانجام فیلم به نمایش عمومی درآمد و به یکی از آثار بحث برانگیز آن دوره تبدیل شد.

همچنین پایان اجرای جیرانی در برنامه «هفت» در سال ۱۳۹۱ نیز واکنش هایی به همراه داشت. پس از او محمود گبرلو اجرای برنامه را بر عهده گرفت. درباره علت این تغییر، روایت های مختلفی مطرح شد و نمی‌توان آن را به یک دلیل مشخص محدود کرد.

آخرین اخبار فریدون جیرانی در آبان ۱۴۰۵

در اردیبهشت ۱۴۰۵ خبرهایی درباره ثبت پروژه سینمایی «منطق عفونی» منتشر شد. که فریدون جیرانی به عنوان تهیه کننده و سیمین کریمی به عنوان کارگردان معرفی شده بودند.

این پروژه در مرحله نوبت ساخت قرار داشت و این موضوع به معنای آغاز قطعی فیلم برداری یا اکران آن نیست.

بزرگداشت فریدون جیرانی در موزه سینما

روز شنبه ۱۶ آبان ۱۴۰۵ مراسم بزرگداشت فریدون جیرانی با همکاری کانون کارگردانان سینمای ایران و موزه سینما برگزار شد. در این مراسم فیلم «قرمز» به نمایش درآمد و سینماگرانی مانند مهدی صباغ زاده، بیژن امکانیان، غلامرضا موسوی، حبیب اسماعیلی و اصغر نعیمی حضور داشتند.

جیرانی در این برنامه خاطراتی از ساخت فیلم «قرمز» بیان کرد و در پایان، لوح یادبود موزه سینما به او اهدا شد. در بخشی از مراسم نیز اعلام شد ویدئوی ارسالی الناز شاکردوست امکان پخش پیدا نکرده است؛ موضوعی که مجری برنامه بابت آن عذرخواهی کرد.

تا آبان ۱۴۰۵، «آشفتگی» از آخرین فیلم های بلند شناخته شده جیرانی در مقام کارگردان است و ساخت یا اکران فیلم بلند جدیدتری از او به طور قطعی تأیید نشده است.