ارتش و سپاه ادغام می شوند ؟

افزایش تهدیدهای منطقه‌ای و فشارهای اقتصادی، دوباره بحث انسجام در ساختار دفاعی ایران را مطرح کرده است. یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها این است که آیا ارتش و سپاه باید در آینده ادغام شوند یا به شکل فعلی ادامه دهند.

پویامگ | این موضوع سال‌ها در سیاست دفاعی مطرح بوده و با توجه به شرایط امنیتی و اقتصادی امروز، دوباره به یک پرسش راهبردی تبدیل شده است که ساختار فعلی نیروهای مسلح تا چه حد پاسخگوی نیازهای کشور است.

ریشه قدیمی بحث ادغام نیروهای مسلح

این موضوع تازه نیست و دهه‌هاست در محافل سیاسی و دفاعی مطرح می‌شود. در خاطرات آیت‌الله هاشمی رفسنجانی آمده که در سال ۱۳۶۸ درباره مشکل دوگانگی ارتش و سپاه با امام خمینی گفت‌وگو کرده است. امام با اصل یکی‌شدن این دو نیرو مخالفتی نداشتند، اما زمان آن را مناسب نمی‌دانستند.

تجربه ادغام نهادهای امنیتی در کشور

پس از انقلاب و در شرایط ناامن آن زمان، نهادهای مختلفی برای تأمین امنیت شکل گرفتند. با گذشت زمان، فعالیت موازی این نهادها مشکلاتی ایجاد کرد. به همین دلیل سه مجموعه شهربانی، ژاندارمری و کمیته‌های انقلاب اسلامی با هم ادغام شدند و نیروی انتظامی تشکیل شد. این اقدام نشانه حرکت به سمت مدیریت متمرکز و ساختارمند بود.

تلاش برای ادغام ارتش و سپاه پس از جنگ

بعد از پایان جنگ تحمیلی، بحث یکپارچه‌سازی نیروهای مسلح جدی‌تر شد. در حکم فرماندهی کل قوا که امام خمینی در ۱۲ خرداد ۱۳۶۷ به هاشمی رفسنجانی دادند، بر ضرورت سامان‌دهی نیروهای موازی و ایجاد وحدت فرماندهی تأکید شد. به همین دلیل جلسات و بررسی‌هایی برای رسیدن به یک ساختار مشترک آغاز شد و مسئولیت این طرح به عبدالله نوری سپرده شد.

توقف طرح ادغام در آغاز رهبری جدید

پس از رحلت امام خمینی و آغاز رهبری آیت‌الله خامنه‌ای، دستور توقف جلسات ادغام صادر شد. تأکید شد که ارتش و سپاه دو بازوی مسلح نظام هستند و باید جداگانه فعالیت کنند، اما با همکاری و تقسیم مأموریت‌ها. به همین دلیل، ستاد کل نیروهای مسلح مأمور شد وظایف هر نیرو را مشخص و تفکیک کند.

چالش‌های ناشی از تداخل نقش‌ها

به‌مرور زمان، برخی نهادهای نظامی در حوزه‌هایی فراتر از مأموریت اصلی خود وارد شدند؛ از اقتصاد و سیاست گرفته تا رسانه و دیپلماسی. این گسترش نقش‌ها باعث شکل‌گیری اختلافات داخلی و افزایش فشارهای خارجی شد و به گفته نویسنده، هزینه‌هایی را به کشور تحمیل کرد.

بازگشت به مأموریت‌های قانونی؛ راهکار پیشنهادی

در تحلیل مطرح‌شده، بخشی از مشکلات اقتصادی و سیاسی کشور به همین درهم‌ریختگی نقش‌ها نسبت داده شده است. راهکار پیشنهادی، بازگشت هر نهاد به وظایف قانونی و مشخص خود و ایجاد انسجام در ساختار دفاعی است تا هم امنیت پایدارتر شود و هم هزینه‌های کشور کاهش یابد.

از نگاه تیم سیاسی پویامگ، بحث ادغام ارتش و سپاه بیشتر از آنکه یک تصمیم نظامی صرف باشد، به شرایط سیاسی و اجتماعی کشور وابسته است. تجربه نشان می‌دهد که هر زمان کشور با بحران یا فشار خارجی روبه‌رو شده، موضوع انسجام ساختاری دوباره مطرح شده است. به‌نظر می‌رسد اگر شرایط منطقه‌ای پیچیده‌تر شود یا فشار اقتصادی ادامه پیدا کند، این بحث دوباره جدی‌تر در سطح تصمیم‌گیری مطرح خواهد شد.

از سوی دیگر، تجربه توقف طرح ادغام در گذشته نشان می‌دهد که نگرانی از واکنش نیروها و حفظ ثبات داخلی، عامل مهمی در این تصمیم‌ها بوده است. احتمالا پرسش اصلی مخاطب این است که آیا ادغام واقعا امنیت را بیشتر می‌کند یا نه. پاسخ کوتاه این است که بدون اصلاح مأموریت‌ها و مرزبندی دقیق نقش‌ها، حتی ادغام هم به‌تنهایی مشکل را حل نخواهد کرد و مسئله اصلی، کارآمدی و شفافیت ساختار دفاعی است.