تاثیر مکانیزم ماشه بر بازار خودرو و قیمت آن در بازار آزاد و کارخانه

فعال شدن «مکانیزم ماشه» به‌مثابه یک شوک بزرگ اقتصادی، سه بخش واردات، مونتاژ و تولید خودرو در ایران را همزمان تحت فشار قرار داده و زنجیره تأمین را با بحران جدی روبه‌رو کرده است. این وضعیت، صنعت خودرو را در یکی از سخت‌ترین دوره‌های خود قرار داده است.

پویامگ | با بررسی شرایط فعلی صنعت خودرو و مقایسه با تجربه‌های گذشته، می‌توان دریافت که فشارهای تحریمی نه‌تنها اقتصاد کلان بلکه بازار مصرف و رفتار خریداران را به‌طور مستقیم تحت تأثیر قرار داده‌اند.

محور اول: واردات، مونتاژ و تولید خودرو زیر فشار تحریم

با فعال شدن مکانیزم ماشه، واردات خودرو به دلیل محدودیت‌های ارزی و تحریم‌های بانکی عملاً متوقف شده است. مونتاژ خودرو نیز به‌دلیل کمبود قطعات وارداتی دچار افت شدید شده و تولید داخلی که وابسته به همین قطعات است، در سطحی پایین‌تر از ظرفیت ادامه می‌دهد.

تجربه تاریخی تحریم‌ها و اثرات آن

در دوره دولت احمدی‌نژاد و تحریم‌های شورای امنیت، واردات خودروهای لوکس باعث تشدید بحران ارزی شد. همچنین در سال ۱۳۹۶ و با آغاز تحریم‌های دولت ترامپ، برندهایی چون رنو، پژو و برلیانس از ایران خارج شدند و تولید خودرو به کمتر از نصف کاهش یافت.

پیامدهای کاهش تولید و زنجیره تأمین

پس از خروج خودروسازان خارجی، تلاش برای بومی‌سازی و واردات غیررسمی قطعات ادامه یافت، اما کیفیت تولید افت کرد و تیراژ به سطح پایینی رسید. این وضعیت باعث شد بسیاری از خودروها ناقص باقی بمانند و روند تحویل با تأخیر انجام شود.

محور دوم: بحران مالی و ورشکستگی ساختاری

صنعت خودرو ایران با زیان انباشته‌ای حدود ۲۸۰ هزار میلیارد تومان مواجه است. سایپا به‌تنهایی بیش از ۱۸۶ هزار میلیارد تومان بدهی دارد. در این شرایط، حتی کمک‌های محدود دولت هم نتوانسته گرهی از مشکلات نقدینگی خودروسازان باز کند.

محور سوم: سقوط تقاضا و رکود بازار

بازار خودرو با رکود شدید روبه‌رو است. فاصله قیمت کارخانه و بازار به حداقل رسیده و دیگر انگیزه‌ای برای خرید سفته‌بازانه وجود ندارد. بسیاری از مصرف‌کنندگان به خودروهای ارزان‌تر یا حتی موتورسیکلت روی آورده‌اند.

وابستگی قیمت خودرو به نرخ ارز

حدود ۷۰ درصد قیمت تمام‌شده خودرو به دلار وابسته است. افزایش نرخ ارز مستقیماً باعث افزایش قیمت‌ها می‌شود؛ در حالی‌که توان خرید مردم کاهش یافته و بازار در رکود عمیق‌تری فرو رفته است.

تغییر الگوی مصرف و جابه‌جایی طبقاتی

طبقه متوسط که پیش‌تر خودروهای مونتاژی یا نیمه‌لوکس خریداری می‌کرد، اکنون به خودروهای ارزان‌تر رو آورده است. این روند باعث افزایش شکاف طبقاتی و تغییر الگوی حمل‌ونقل شهری شده است.

چالش خودروهای چینی و قیمت‌گذاری

خودروهای چینی و مونتاژی که زمانی در رده اقتصادی قرار داشتند، امروز به محدوده قیمتی خودروهای لوکس رسیده‌اند. این موضوع، هم چالش برندینگ ایجاد کرده و هم بازار مصرف را محدودتر کرده است.

آینده صنعت خودرو در سایه مکانیزم ماشه

فعال شدن مکانیزم ماشه عملاً مسیر واردات، مونتاژ و تولید داخلی را تحت فشار مضاعف قرار داده است. این شرایط در کنار سوءمدیریت داخلی و بحران‌های مالی خودروسازان، تصویری خاکستری و پرچالش از آینده صنعت خودرو ایران ترسیم می‌کند.