حقوق ماهانه همسر جایگزین مهریه می شود | درج عناوین جدید در عقدنامه هنگام ازدواج دختران

در سال‌های اخیر روند قانون‌گذاری در حوزه مهریه تغییر کرده و نگاه حمایتی جدیدی جایگزین مدل سنتی شده است. این تحول باعث شده بسیاری از زنان امنیت مالی را از مسیر شروط ضمن عقد به‌دست آورند.

پویامگ | از ابتدای ۱۴۰۴ قوانین تازه، ثبت الکترونیکی مهریه و معرفی حقوق جایگزین را جدی‌تر کرده و مسیر ازدواج را به سمت قراردادهای شفاف و قابل اجرا سوق داده است.

تحول رویکرد در مهریه و قوانین جدید

اکبر منفرد، با تحلیل روند تحول قوانین، توضیح می‌دهد که مفهوم مهریه در فقه و قانون ایران همواره هدیه‌ای مستقل برای زن بوده؛ اما از ۱۴۰۲ و سپس ۱۴۰۴ نگاه قانون‌گذار از «مجازات مالی» به «پرداخت منصفانه و قابل اجرا» تغییر کرده است. در این چارچوب زندان مهریه بیش از صد و ده سکه حذف نشده اما تنها در صورت توان پرداخت امکان بازداشت وجود دارد و در صورت اثبات ناتوانی، پرداخت اقساطی جایگزین می‌شود.

از سوی دیگر، مهریه‌های بالاتر از این مقدار زمانی قابل مطالبه است که زن بتواند وجود دارایی معتبر به نام مرد را ثابت کند. ثبت رسمی در سامانه سیاح نیز از اواخر سال ۱۴۰۲ برای جلوگیری از مهریه‌های صوری اجباری شده است.

تغییرات اجرایی از ۱۴۰۴

با آغاز اعمال طرح تعدیل تعهدات زناشویی، دادگاه‌ها قبل از هر حکم بازداشتی موظف به بررسی دقیق استطاعت مالی مرد هستند. پرونده در نبود توان پرداخت، به واحدهای میانجی‌گری ارجاع و اقساط طولانی‌مدت تعیین می‌شود. راه‌اندازی سامانه سدا نیز موجب شد مهریه‌های غیرنقدی مثل سپرده، سهام، بیمه عمر یا املاک فقط با ارزش‌گذاری واقعی ثبت شوند.

سقف جدید اجرای مهریه نقدی

طبق بخشنامه جدید قوه قضائیه، سقف قابل اجرا برای مهریه نقدی «پنج سکه» است و بیشتر از آن تنها با اثبات وضعیت مالی زوج قابل مطالبه خواهد بود. این تصمیم جایگزین تدریجی سقف صد و ده سکه است و هدف آن جلوگیری از انباشت دعاوی و تعیین مهریه‌های غیرواقعی است.

درج حقوق جایگزین مهریه در عقدنامه

از سال ۱۴۰۴ دفاتر ازدواج موظف‌اند هم‌زمان با عقد، مجموعه‌ای از حقوق مهم را به زوجین پیشنهاد کتبی بدهند. این حقوق نشان می‌دهد مهریه دیگر تنها ابزار امنیت مالی نیست و ترکیبی از تعهدات قراردادی جایگزین آن می‌شود.

موردی که باید لیست شود:

• حق وکالت در طلاق، حق خروج از کشور، حق تعیین محل سکونت، حق اشتغال، توافق درباره حضانت، شرط جلوگیری از ازدواج مجدد و شرط تنصیف دارایی‌ها

الزامی شدن آموزش‌های پیش از عقد

از فروردین ۱۴۰۴ دوره‌های آموزشی حقوق خانواده برای ثبت عقد ضروری شده است تا زوجین پیش از امضا، مفهوم مهریه، آثار شروط ضمن عقد و پیامدهای مالی ازدواج را بدانند.

پیامدهای اجتماعی و حقوقی

به گفته منفرد، اصلاحات ۱۴۰۴ نشان‌دهنده فاصله گرفتن از مهریه‌های سنگین و حرکت به سمت روابط قراردادی متوازن است؛ مسیری که موجب کاهش زندانیان مهریه، کاهش دعاوی طلاق و افزایش امنیت مالی زنان می‌شود.

بسیاری از دختران امروز از حقوق جایگزین استفاده می‌کنند؛ حقوقی که در عمل پایدارتر و قابل پیگیری‌تر از مهریه‌های بالا است. شرط جلوگیری از ازدواج مجدد، شرط تنصیف دارایی‌ها و سایر توافقات باعث شده نقش مهریه از یک ضمانت صرف مالی به یک قرارداد آگاهانه تبدیل شود.